Kup teraz, zapłać później - koszty, ryzyko i twoje prawa
Przy kasie w sklepie internetowym coraz częściej czeka opcja kup teraz, zapłać później: zapłata za trzydzieści dni albo rozłożenie kwoty na raty. Bywa przedstawiana jak wygoda, a nawet jak rabat, ale najczęściej jest to forma kredytu konsumenckiego, nawet jeśli mieści się w jednym przycisku. Poniżej wyjaśniamy, jak działa, skąd biorą się koszty i ryzyko oraz jakie prawa ci przysługują.
Jak działa odroczona płatność
Model jest prosty: firma finansująca płaci sklepowi od razu, a ty spłacasz ją później. W jednym wariancie masz określony termin, na przykład trzydzieści dni, na uregulowanie całej kwoty. W drugim kwota jest rozłożona na kilka rat, a koszt zależy od warunków konkretnej oferty. Firma finansująca zarabia na prowizji od sklepu, ale także na opłatach pobieranych od klientów, na przykład za przedłużenie terminu, raty czy opóźnienie.
Zwykle zawierasz umowę o kredyt konsumencki, nawet jeśli cały proces trwa kilkanaście sekund i nie przypomina wizyty w banku. Oznacza to konkretne konsekwencje: dostajesz dokument z warunkami, masz ustawowe prawo odstąpienia od umowy kredytu w ciągu czternastu dni, a informacja o zobowiązaniu może trafić do baz informacji kredytowej. Z tego samego powodu firma finansująca weryfikuje cię przed przyznaniem limitu.
Warto rozdzielić dwie umowy, bo to najczęstsze źródło nieporozumień. Umowa ze sklepem dotyczy towaru, umowa z firmą finansującą dotyczy pieniędzy. Jeśli zwracasz towar, musisz zgłosić zwrot także firmie finansującej, bo samo odesłanie paczki nie zatrzymuje terminu płatności, a sklep rozlicza zwrot z firmą finansującą we własnym tempie.
Odroczona płatność krok po kroku
-
Dzień zakupu
Zwykle zawierasz umowę o kredyt konsumencki
Firma finansująca płaci sklepowi od razu, a ty spłacasz ją później.
-
14 dni
Koniec prawa odstąpienia od umowy kredytu
-
Dzień przed terminem
Przypomnienie o spłacie
Proste zabezpieczenie przed przypadkową zaległością.
-
Termin spłaty
Cała kwota musi być spłacona
Przedłużenie terminu zwykle oznacza dodatkową opłatę.
-
Po terminie
Odsetki i opłaty za monity
Informacja o zaległości może trafić do baz informacji gospodarczej i kredytowej.
Gdzie dokładnie jest koszt
Koszty odroczonej płatności rzadko widać na pierwszym ekranie. Pojawiają się w sytuacjach, które łatwo przeoczyć przy kasie, a tabela pokazuje, co wtedy dochodzi do ceny towaru.
| Sytuacja | Co dochodzi do ceny towaru |
|---|---|
| Przedłużenie terminu o kolejny miesiąc | Opłata za przedłużenie |
| Rozłożenie kwoty na raty | Odsetki, prowizja lub inne opłaty, zależnie od oferty |
| Opóźnienie w spłacie | Odsetki za opóźnienie i opłaty za monity, rosnące z każdym tygodniem zwłoki |
| Zwrot towaru bez zgłoszenia firmie finansującej | Termin płatności biegnie dalej, więc grożą opłaty mimo oddanego towaru |
Przed zgodą na raty sprawdź w umowie dwie rzeczy: całkowitą kwotę do zapłaty i RRSO, czyli rzeczywistą roczną stopę oprocentowania. RRSO obejmuje odsetki, prowizję i opłaty przygotowawcze, więc “raty zero procent” z prowizją za udzielenie mają RRSO wyższe od zera. Jeśli suma rat jest wyższa niż cena towaru, koszt istnieje, niezależnie od tego, jak nazwano go w ofercie.
Co się dzieje przy opóźnieniu
Pierwszym kosztem opóźnienia są odsetki za opóźnienie, naliczane od kwoty zaległości. Drugim są opłaty za monity i wezwania do zapłaty. Razem z odsetkami nie mogą one przekroczyć odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonych od zaległości, ale przy małej kwocie dopłata i tak bywa odczuwalna. Firma finansująca musi przy tym wezwać cię do spłaty i dać na nią co najmniej 14 dni roboczych od otrzymania wezwania.
Trzecia konsekwencja jest najmniej widoczna i najbardziej trwała. Informacja o opóźnieniu może trafić do baz informacji gospodarczej i kredytowej, a stamtąd pobierze ją bank przy wniosku o kredyt hipoteczny czy leasing. Do biura informacji gospodarczej wierzyciel może cię zgłosić, gdy zaległość wynosi co najmniej 200 zł, trwa od co najmniej 30 dni i minął miesiąc od wezwania z ostrzeżeniem o wpisie. Niewielka zaległość przy zakupie butów potrafi w ten sposób kosztować, dwa lata później, znacznie więcej niż sama jej kwota.
Ryzyko rośnie nieliniowo wraz z liczbą równoległych zobowiązań. Kilka odroczonych płatności z różnych sklepów, każda z innym terminem, to kilka dat do zapamiętania i jedna z najczęstszych przyczyn przypadkowej zaległości.
Twoje prawa po zawarciu umowy
Ustawa o kredycie konsumenckim nie obejmuje umów, w których nie płacisz ani odsetek, ani żadnych innych kosztów, więc sprawdź, jakie opłaty przewiduje umowa. Jeśli jest kredytem, możesz od niej odstąpić bez podawania przyczyny w ciągu czternastu dni od zawarcia, a wzór oświadczenia dostajesz razem z umową.
Po odstąpieniu oddajesz otrzymaną kwotę razem z odsetkami za dni, w których z niej korzystałeś, najpóźniej w ciągu trzydziestu dni od złożenia oświadczenia. Innych opłat, poza bezzwrotnymi kosztami na rzecz urzędów, firma finansująca nie może pobrać. Z kolei odstąpienie od zakupu przez internet w ustawowym terminie obejmuje też kredyt powiązany z tym zakupem.
Gdy sklep nie dostarczy towaru, a żądanie wobec niego nie pomoże, możesz dochodzić roszczeń od firmy finansującej, do wysokości kredytu. Spór z nią zaczynasz od reklamacji, a gdy jej nie uwzględni, możesz zwrócić się do Rzecznika Finansowego.
Jak pilnować zobowiązań, które już masz
Jeśli masz już aktywne odroczone płatności lub raty, zapisz wszystkie kwoty i terminy w jednym miejscu i ustaw przypomnienie na dzień przed każdym z nich. Zanim zaciągniesz kolejne zobowiązanie, spłać te, które już biegną, albo przynajmniej policz, ile łącznie zostało do zapłaty.
Szczególnej uwagi wymaga sezon wyprzedaży. Odroczona płatność w listopadzie sprawia, że rachunek za Black Week trafia w całości na grudzień, czyli na miesiąc z najwyższymi wydatkami w roku. Licz wtedy łącznie wszystkie odroczone zamówienia, a nie każde z osobna.
Policz to przed kliknięciem
Zanim wybierzesz odroczoną płatność, zadaj sobie jedno pytanie: czy ten zakup miałby sens, gdyby całą kwotę trzeba było zapłacić dziś? Jeśli sięgasz po odroczenie dlatego, że na zakup cię teraz nie stać, ono nie rozwiązuje problemu, tylko przesuwa go o miesiąc i może go powiększyć o koszty. Wtedy bezpieczniej jest odczekać i odłożyć pieniądze albo wybrać tańszy model.
Przy ofertach ratalnych zamień ofertę na jedną liczbę: ile zapłacisz łącznie. Policz też obciążenie miesięczne w kontekście reszty budżetu, bo rata w wysokości dwustu złotych wygląda niewinnie, dopóki nie zsumujesz jej z abonamentami i innymi zobowiązaniami - jak to zrobić, pokazujemy w tekście o przeglądzie subskrypcji.
Kalkulatory, które pomogą ci policzyć koszty zakupów, znajdziesz w dziale narzędzi.
Chcesz oszczędzać?
Znajdź aktualne kody rabatowe i promocje z setek sklepów.
Zobacz wszystkie promocje